Θέμα: Ιστορικό της Ελληνικής χορωδιακής πράξης της νεότερης εποχής
Ένα σύντομο ιστορικό της Ελληνικής Χορωδιακής πράξης που θα αναφερθώ κυρίως για τα τελευταία 80 χρονιά που έλαβαν χώρα στην πατρίδα μας.
Η ελληνική χορωδιακή πράξη, προσανατολίζεται στον Δυτικό τρόπο μουσικής σκέψης και έχει δυο όψεις :
1. Χορωδιακές συνθέσεις
2. Δραστηριότητες χορωδιών
Η ανάπτυξη καλών χορωδιών στρέφει τους συνθέτες στην ενασχόληση τους με χορωδιακά έργα. Είναι γεγονός ότι η παρουσία σημαντικών συνθετών, ελκύει το ενδιαφέρον των χορωδιών που ζητούν από τους συνθέτες χορωδιακές συνθέσεις.
Όπως είναι γνωστό φίλοι μου , και από όλα τα εγχειρίδια που κυκλοφορούν, η ιστορία αυτή άρχιζε με τον γνωστό σε όλους μας Νικόλαο Μάντζαρο (1795-1872). Η έναρξη της μουσικής μας ιστορίας μετακινείται πίσω κατά 3 αιώνες περίπου, δεδομένου ότι υπάρχουν ιστορικά στοιχεία, αλλά και το σωζόμενο έργο του Λεονταρίτη που είναι αρκετά πλούσιο ώστε να μπορούμε να σχηματίσουμε σαφή εικόνα για τον συνθέτη. Έγραψε 76 μοτέτα κυρίως στη Βενετία και στο Μόναχο αφού στην Ελλάδα μας κυριαρχούσε ακόμη μουσικό σκοτάδι εξ αιτίας της Τουρκοκρατίας.
Ο νεοελληνικός μουσικός πολιτισμός ξεκινά από τα Επτάνησα, που εξ αιτίας της Ενετοκρατίας και της θέσης τους, γειτνιάζουν με την Ιταλία, χώρα που ήδη ήταν προηγμένη μουσικά. Άρα λοιπόν, η μουσική επιρροή στα Επτάνησα είναι έντονη και αρχίζουν να ψάλλονται και στα Επτάνησα πολυφωνικά άσματα θρησκευτικού περιεχομένου από το 1700 και μετά.
Ο «΄Ύμνος εις την Ελευθερία» του Ν. Μάντζαρου για τετράφωνη αντρική χορωδία και πιάνο ήταν ένα από τα γνωστότερα της εποχής. Στα σπουδαία έργα του Ν. Μάντζαρου είναι ακόμα η «Καντάτα» , το «Te Deum», τα χορικά από το έργο «La Clemenza di Τitos», η «Ξανθούλα», η «Φαρμακωμένη», το «Όνειρο», 3 λειτουργίες ,δύο καθολικές και μια ορθόδοξη. Η τελευταία γράφτηκε το 1834 και παρουσιάστηκε την ίδια χρονιά στην κεντρική εκκλησιά της Κέρκυρας.
Η ανάπτυξη στο νησί είναι εντυπωσιακή σε μουσικά σύνολα, σε Μπάντες και Χορωδίες. Μάλιστα η Φιλαρμονική εταιρεία, χορηγούσε και πτυχία «Χορωδού». Την ίδια αλλά μικρότερη χορωδιακή ανάπτυξη είχαν και τα υπόλοιπα νησιά των Επτανήσων, όπως η χορωδία της Φιλαρμονικής Αργοστολίου, η χορωδία του Φιλαρμονικού συλλόγου Ζακύνθου, η χορωδία Δελλαπόρτα στο Ληξούρι, η χορωδία του Δημ. Λαυράγκα στην Κεφαλλονιά και άλλα πολλά.
Σύγχρονος του Ν. Μάντζαρου υπήρξε και ο καταγόμενος από την Ανδρίτσαινα Κωνσταντίνος Νικολόπουλος (1786-1841) που έζησε το περισσότερο στο Παρίσι και συνέθεσε θρησκευτικούς ύμνους, ρομάντζες κ.α. , μικρό μέρος των οποίων διασώθηκε.
Επανέρχομαι στην νεότερη χορωδιακή μας ιστορία το 1949 που ιδρύεται η παιδική χορωδία του παρεκκλησίου των ανακτόρων με μαέστρο τον Μιχάλη Αδάμη γεννηθείς το 1929, που το συγκρότημα του αποτέλεσε σημείο αναφοράς για πολλές παιδικές χορωδίες. Το 1953 ιδρύεται στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης το μουσικό τμήμα και η χορωδία της Πανεπιστημιακής τέχνης , με μαέστρο τον γνωστό μας Γιάννη Μάντακα που γεννήθηκε το 1932. Αναδείχθηκε ως πρωτοπόρος του χορωδιακού γίγνεσθαι και κυρίως των σύγχρονων χορωδιακών ιδιωμάτων ο οποίος πρόβαλε πολύ την ελληνική χορωδιακή δημιουργία και πράξη. Το 1957 μετά τον θάνατο του Φιλοκτήτη Οικονομίδη, την χορωδία Αθηνών αναλαμβάνει μέχρι το 1970 ο Μενέλαος Παλλάντιος που παρουσίασε επιφανή έργα χορωδιακού ρεπερτορίου όπως Bach, Gluck, Faure : Requiem , το Messiah του Haendel κ.α. . Από το 1982 και έπειτα συνέχισε ο συνθέτης Γιάννης Ιωαννίδης. Το 1959 ιδρύεται στη Θεσσαλονίκη η συμφωνική ορχήστρα βορείου Ελλάδος με διευθυντή τον Σόλωνα Μιχαηλίδη, παρουσιάζοντας πολλές όπερες κονσερταντε όπως και ο συνεχιστής του Νίκος Αστρινίδης που έδωσε σημαντική ώθηση στην φιλαρμονική και την μικτή χορωδία του Δήμου Θεσσαλονίκης. Επίσης μεγάλη ήταν και η συμβολή του Μιχάλη Βούρτση που διετέλεσε διευθυντής στην χορωδία της Λυρικής σκηνής, στην προώθηση της χορωδιακής ιδέας.
Το 1977 συγκροτείται η πρώτη μόνιμη χορωδία ραδιοφωνίας από τον γνωστό και αγαπητό μαέστρο Αντώνη Κοντογεωργίου με την πρωτοβουλία του Μάνου Χατζιδάκι, διευθυντή τότε του τρίτου προγράμματος ραδιοφωνίας. Αυτή η εξαιρετική χορωδία πραγματοποίησε μέχρι σήμερα εκατοντάδες συναυλίες με πρώτη στο αρχαίο θέατρο Άργους στις 28/7/1978. Το ρεπερτόριο της ήταν πολύμορφο σε πλήθος Ελληνικών και ξένων έργων.
Από το 1961 και μετά διοργανώνονται πολλές χορωδιακές συναντήσεις και διαγωνισμοί χορωδιών στην Αταλάντη, Κηφισιά, Νίκαια, Πρέβεζα, Κεφαλλονιά, Τρίπολη κ.α. και από το 1977 ο Θρασύβουλος Κάβουρας οργανώνει στην πατρίδα μας διεθνείς διαγωνισμούς και σεμινάρια που βοήθησαν θετικά στην ανάπτυξη των χορωδιών να ανέβουν ποιοτικά και ελληνικές χορωδίες να διακριθούν παγκοσμίως.
Παράλληλα με τον πολλαπλασιασμό των χορωδιών αναπτύχθηκε έντονο το ενδιαφέρον Ελλήνων συνθετών για χορωδιακά έργα μικρότερα, αλλά και μεγάλες συνθέσεις για χορωδία και ορχήστρα. Με πρωτοπόρους τον Μανώλη Καλομοίρη, Αλέκο Αινιάν, Μίκη Θεοδωράκη, Μιχάλη Αδάμη και Θεόδωρο Αντωνίου, ακολούθησαν πλήθος νεότερων συνθετών μέχρι και σήμερα.
Κλείνοντας την εισήγηση μου, αυτό που διαπιστώνω είναι ότι πάντα θα υπάρχει ανάγκη στους συνανθρώπους μας να αναπτύσσουν καλλιτεχνικά αισθήματα και να δημιουργούν μουσικά σύνολα. Αυτή η επιθυμία των ανθρώπων είναι που ωθεί την δημιουργική έκφραση στο να ανταμώσουν οι χορωδίες την πολυφωνία και να ολοκληρωθούν αισθητικά, καλλιτεχνικά και δημιουργικά!!